Ngày 17/11 loại trừ ung thư cổ tử cung: phụ nữ Việt cần làm gì

Ngày 17/11 hằng năm là Ngày Thế giới loại trừ ung thư cổ tử cung, được tổ chức lần đầu vào năm 2025. Với phụ nữ Việt Nam, việc cụ thể nhất có thể làm nhân dịp này là kiểm tra xem mình đã đến tuổi sàng lọc chưa và lần xét nghiệm gần nhất cách đây bao lâu. Nếu bạn từ 30 tuổi trở lên mà chưa từng làm xét nghiệm HPV hoặc tế bào cổ tử cung, đây là thời điểm hợp lý để đặt lịch.

Ngày 17/11 ra đời từ đâu

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) có một chiến lược toàn cầu nhằm loại trừ ung thư cổ tử cung như một vấn đề y tế công cộng. Theo bản tin của WHO ngày 17/11/2025, đó là lần đầu thế giới đánh dấu ngày này. Bản tin cũng nhắc rằng ung thư cổ tử cung là loại ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ.

Chiến lược xoay quanh bộ chỉ tiêu 90-70-90 mà các nước hướng tới vào năm 2030:

• 90% bé gái được tiêm vắc xin HPV.
• 70% phụ nữ được sàng lọc bằng xét nghiệm hiệu năng cao.
• 90% phụ nữ có tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư được điều trị.

Ba con số này cho thấy loại trừ bệnh không dựa vào một biện pháp duy nhất. Thế hệ trẻ được bảo vệ bằng vắc xin; thế hệ đã qua tuổi tiêm cần sàng lọc để phát hiện tổn thương từ rất sớm.

Việt Nam đặt mục tiêu gì đến năm 2035

Ngày 3/2/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định 358/QĐ-BYT về Kế hoạch hành động quốc gia phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026–2035. Các tỉnh đang triển khai kế hoạch riêng dựa trên văn bản này. Theo tóm tắt kế hoạch của tỉnh Hưng Yên trên LuatVietnam, các chỉ tiêu liên quan cổ tử cung gồm:

Chỉ tiêu	Năm 2030	Năm 2035
Phụ nữ 30–49 tuổi được sàng lọc bằng phương pháp hiệu năng cao và xét nghiệm lại trước 45 tuổi	35%	70%
Trẻ em gái 9–15 tuổi được tiêm đủ liều HPV tại địa bàn triển khai	90%	90%
Tỷ lệ mắc mới ung thư cổ tử cung	—	dưới 4/100.000 phụ nữ
Tỷ lệ tử vong	—	dưới 1/100.000 phụ nữ

Mốc "dưới 4 ca trên 100.000 phụ nữ" chính là ngưỡng WHO dùng để định nghĩa loại trừ. Nói cách khác, Việt Nam đặt mục tiêu tiến tới loại trừ căn bệnh này trong khoảng một thập kỷ.

Khoảng cách hiện nay còn lớn

Trang tổng hợp chủ đề ung thư cổ tử cung của báo Tuổi Trẻ dẫn các con số khác nhau theo từng bài: một bài ngày 17/10/2026 nêu hơn 4.100 ca mắc mới mỗi năm, một bài ngày 12/10/2026 nêu khoảng 5.000 ca mắc mới và 2.500 ca tử vong mỗi năm. Dù dùng con số nào, mức này vẫn còn xa ngưỡng loại trừ.

Trên thế giới, tờ thông tin của WHO ghi nhận khoảng 604.000 ca mới và 280.000 ca tử vong vào năm 2024. Phần lớn những ca này có thể tránh được nếu phụ nữ được sàng lọc và điều trị tổn thương tiền ung thư kịp thời.

Lịch sàng lọc nên nhớ

Theo tờ thông tin ung thư cổ tử cung của WHO, khuyến nghị cho phụ nữ như sau:

• Bắt đầu sàng lọc từ 30 tuổi bằng xét nghiệm hiệu năng cao, lặp lại mỗi 5 đến 10 năm.
• Phụ nữ sống chung với HIV: bắt đầu từ 25 tuổi, mỗi 3 đến 5 năm.
• Chiến lược toàn cầu hướng tới ít nhất hai lần sàng lọc trong đời: trước 35 tuổi và trước 45 tuổi.
• Mẫu xét nghiệm HPV do phụ nữ tự lấy được đánh giá đáng tin cậy tương đương mẫu do nhân viên y tế lấy.

Kế hoạch các tỉnh ở Việt Nam cũng nhắc tới nhóm rộng hơn là phụ nữ 21–65 tuổi đã có quan hệ tình dục, ưu tiên nhóm 30–49 tuổi. Bác sĩ phụ khoa sẽ tư vấn chọn xét nghiệm HPV, tế bào học (Pap) hay kết hợp, tùy tuổi và tiền sử.

Dấu hiệu không nên chờ đến lịch sàng lọc

Sàng lọc dành cho người không có triệu chứng. Nếu đang có một trong các dấu hiệu sau, hãy đi khám sớm thay vì đợi:

• Ra máu bất thường giữa kỳ kinh, sau quan hệ hoặc sau mãn kinh.
• Khí hư tăng hoặc có mùi hôi kéo dài.
• Đau dai dẳng ở lưng, chân hoặc vùng chậu.
• Sụt cân, mệt mỏi, chán ăn không rõ lý do.

Những biểu hiện này có nhiều nguyên nhân, đa phần lành tính, nhưng chỉ khám mới phân biệt được.

Ba việc nhỏ cho tuần lễ 17/11

1. Tra lại hồ sơ của chính mình. Lần xét nghiệm gần nhất là năm nào, kết quả ra sao. Nếu không nhớ, coi như chưa làm.
2. Kiểm tra tình trạng tiêm của con gái. Từ 1/7/2026 HPV đã vào danh mục tiêm chủng bắt buộc, bé gái 9 đến dưới 15 tuổi thuộc diện được tiêm miễn phí theo lộ trình. Chi tiết xem bài tiêm ngừa ung thư cổ tử cung do virus HPV.
3. Rủ một người thân cùng đi. Mẹ, chị gái, bạn thân cùng độ tuổi. Nhiều người trì hoãn vì ngại, có người đi cùng giúp việc này dễ hơn.

Khi nhận kết quả HPV dương tính

Đây là tình huống khiến nhiều người hoảng. Dương tính HPV nghĩa là đang nhiễm virus, không có nghĩa là có ung thư. WHO cho biết từ nhiễm HPV dai dẳng đến ung thư thường mất 15 đến 20 năm ở người có miễn dịch bình thường; ở phụ nữ suy giảm miễn dịch, khoảng thời gian này có thể chỉ 5 đến 10 năm. Bác sĩ sẽ chỉ định bước tiếp theo như soi cổ tử cung hoặc hẹn xét nghiệm lại. Giữ đúng lịch tái khám quan trọng hơn mọi bài thuốc "thải độc" quảng cáo trên mạng.

Tâm lý lo âu trong thời gian chờ kết quả là bình thường. Một vài cách giữ bình tĩnh và ngủ ngon có trong bài giải tỏa căng thẳng đúng cách.

Yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh

WHO liệt kê các yếu tố làm tăng nguy cơ, gồm HIV (phụ nữ nhiễm HIV có nguy cơ cao gấp sáu lần), các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, hút thuốc, sinh nhiều con, mang thai sớm và dùng thuốc tránh thai nội tiết. Bỏ thuốc lá và dùng bao cao su là hai việc trong tầm tay. Với các yếu tố còn lại, cách bù đắp tốt nhất vẫn là sàng lọc đều đặn.

Bài viết cung cấp thông tin chung, cập nhật đến tháng 11/2026, không thay thế tư vấn của bác sĩ sản phụ khoa.

Câu hỏi thường gặp

Chưa quan hệ tình dục có cần sàng lọc ung thư cổ tử cung không?

Nguy cơ nhiễm HPV ở người chưa quan hệ tình dục rất thấp, nên thường chưa cần sàng lọc. Khi có quan hệ, hãy hỏi bác sĩ thời điểm bắt đầu phù hợp.

Đã tiêm vắc xin HPV thì có cần xét nghiệm nữa không?

Vẫn cần. Vắc xin không bao phủ hết mọi chủng HPV nguy cơ cao, và nhiều người tiêm khi đã có thể phơi nhiễm trước đó.

Xét nghiệm HPV và Pap smear khác nhau thế nào?

Xét nghiệm HPV tìm sự có mặt của virus nguy cơ cao, còn Pap quan sát tế bào cổ tử cung dưới kính hiển vi. WHO ưu tiên xét nghiệm hiệu năng cao như HPV DNA cho chương trình sàng lọc.

Phụ nữ trên 65 tuổi còn cần đi sàng lọc không?

Kế hoạch các tỉnh nêu độ tuổi đến 65. Sau tuổi này, việc tiếp tục hay dừng tùy kết quả các lần trước và tư vấn của bác sĩ.