Virus RSV mùa lạnh: dấu hiệu nặng ở trẻ nhỏ và người cao tuổi

Virus hợp bào hô hấp (RSV) thường chỉ gây triệu chứng giống cảm lạnh, nhưng ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, người cao tuổi và người có bệnh tim phổi, nó có thể dẫn tới viêm tiểu phế quản, viêm phổi và suy hô hấp. Dấu hiệu cần đưa đi viện ngay là thở nhanh, rút lõm lồng ngực, khò khè, bú kém hoặc có cơn ngừng thở ở trẻ nhỏ. Hiện ở Việt Nam đã có kháng thể đơn dòng phòng RSV cho trẻ và vắc xin cho người lớn tuổi, đều là dịch vụ tự chi trả.

RSV khác cảm lạnh thông thường ở điểm nào

Ban đầu thì gần như không khác. Theo tờ thông tin về RSV của WHO, triệu chứng đường hô hấp trên xuất hiện khoảng 4 đến 7 ngày sau khi phơi nhiễm: sổ mũi, đau họng, đau đầu, mệt và sốt. Một số trẻ nhỏ thậm chí không sốt. Khi virus đi xuống đường hô hấp dưới, người bệnh bắt đầu ho nhiều, khó thở, thở nhanh, co thắt phế quản và khò khè.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cũng lưu ý triệu chứng RSV không đặc hiệu, khó phân biệt với cúm, cảm lạnh hay COVID-19 nếu chỉ nhìn bề ngoài. Vì vậy điều cha mẹ cần theo dõi không phải là "con bị virus gì", mà là con có đang thở khó hay không.

Vì sao cuối năm số ca tăng

Trang giới thiệu về RSV của CDC cho biết virus lưu hành mạnh vào mùa thu và đông, ở Mỹ thường đạt đỉnh vào tháng 12 và tháng 1. Ở Việt Nam, bài viết của báo Tuổi Trẻ ngày 24/12/2025 mô tả RSV lưu hành quanh năm nhưng tăng mạnh vào thời điểm giao mùa, những tháng cuối năm lạnh, mưa và ô nhiễm. Miền Bắc tháng 11 có đủ cả ba yếu tố: nhiệt độ giảm, độ ẩm thay đổi và bụi mịn tăng.

Virus lây qua các hạt hô hấp trong không khí và qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. WHO cho biết gần như mọi trẻ đều nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi; trẻ lớn và người lớn có thể tái nhiễm, thường nhẹ. Chính những người lớn bị nhẹ này, chỉ sổ mũi vài ngày, lại hay là người mang virus về cho em bé trong nhà.

Ai dễ chuyển nặng

• Trẻ dưới 6 tháng tuổi: theo WHO, khoảng một nửa số ca tử vong do RSV ở trẻ em rơi vào nhóm này.
• Trẻ sinh non, nhẹ cân, có bệnh tim bẩm sinh hoặc bệnh phổi.
• Người cao tuổi, đặc biệt người có hen, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy tim.
• Người suy giảm miễn dịch.

Về quy mô, WHO ước tính mỗi năm RSV gây khoảng 3,6 triệu lượt nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi, 97% số ca tử vong ở các nước thu nhập thấp và trung bình. Ở người lớn chưa có số liệu toàn cầu; riêng tại Mỹ, ước tính RSV gây tới 160.000 ca nhập viện và 10.000 ca tử vong mỗi năm ở người trên 65 tuổi.

Dấu hiệu phải đưa đi viện ngay

Ở trẻ nhỏ

• Thở nhanh bất thường, cánh mũi phập phồng, lõm ngực hoặc lõm vùng dưới sườn khi hít vào.
• Tiếng khò khè, rít khi thở.
• Bú kém hẳn, bỏ bú, số lần đi tiểu giảm.
• Li bì, khó đánh thức, hoặc quấy khóc không dỗ được.
• Môi, đầu ngón tay tím tái; có những khoảng ngừng thở.

Ở người cao tuổi

• Khó thở tăng dần, phải ngồi dậy mới thở được.
• Bệnh nền nặng lên: hen lên cơn liên tục, phù chân tăng ở người suy tim.
• Lú lẫn, mệt lả, ăn uống kém.

Theo Tuổi Trẻ, biến chứng cấp có thể gồm suy hô hấp, xẹp phổi, bội nhiễm vi khuẩn, tràn khí màng phổi, mất nước, rối loạn nhịp tim và ngừng thở. Một số trẻ chỉ 1–2 tháng tuổi phải thở oxy hoặc thở máy.

Chăm sóc tại nhà khi bệnh còn nhẹ

Không có thuốc kháng virus đặc hiệu cho RSV. WHO cho biết điều trị chủ yếu là hỗ trợ: hút mũi, bù dịch và quan trọng nhất là thở oxy khi cần. Ở nhà, khi trẻ chỉ sổ mũi, ho nhẹ và vẫn bú tốt, cha mẹ có thể:

1. Làm thông mũi bằng nước muối sinh lý, hút mũi nhẹ nhàng trước bữa bú.
2. Cho bú hoặc uống nước thành nhiều cữ nhỏ để tránh mất nước.
3. Giữ phòng thông thoáng, ấm vừa phải; không đốt than, không hút thuốc trong nhà.
4. Theo dõi nhịp thở khi trẻ ngủ, đếm trong một phút trọn vẹn nếu thấy thở nhanh.
5. Không tự cho kháng sinh. Kháng sinh không diệt virus và chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm.

Hãy hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đúng liều theo cân nặng.

Các lựa chọn phòng ngừa đang có

Tuổi Trẻ cho biết kháng thể đơn dòng phòng RSV do Sanofi sản xuất được triển khai toàn quốc tại hệ thống tiêm chủng VNVC từ 23/12/2025, giảm hơn 82% nguy cơ nhập viện và điều trị tích cực do RSV theo thông tin bài báo. Đây đều là dịch vụ trả phí; gia đình nên hỏi bác sĩ nhi về thời điểm tiêm phù hợp, nhất là với trẻ sinh non.

Thói quen trong nhà có em bé

• Rửa tay trước khi bế bé, nhất là khi vừa đi làm, đi chợ về.
• Người lớn đang sổ mũi, ho nên đeo khẩu trang và hạn chế hôn, áp mặt vào bé.
• Hạn chế đưa trẻ dưới 6 tháng tới nơi đông người trong mùa cao điểm.
• Lau các bề mặt hay chạm như tay nắm cửa, đồ chơi.

Những thói quen giữ sức khỏe chung cho cả nhà khi trời chuyển lạnh có trong bài tăng cường sức đề kháng khi chuyển mùa. Người chăm trẻ ốm thường mất ngủ nhiều đêm, vài gợi ý phục hồi có trong bài giấc ngủ và sức khỏe tinh thần.

Thông tin trong bài cập nhật theo các nguồn công bố đến tháng 11/2026, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Trẻ có dấu hiệu khó thở cần được khám ngay.